است . ترتيبي كه أو در فقه به وجود آورد در تكامل وبه راه درست انداختن فقه شيعي نقش اساسى داشت . شاگرد أو علامه حسن بن يوسف بن مطهر حلى ( م 726 ) نيز همين راه را پيمود . أو در چهار چوب فقه شيخ وترتيب محقق كوشش پيگيرى براي بسط وتنقيح فقه مبذول داشت وتأليفات فراوانى در فقه تطبيقي وتفريعى وتتبعى وتحقيقى به جاى گذارد كه همه پس از أو مرجع فقهاء ومآخذ أصيل ومعتبر فقه شيعي بوده وهست واز آن جمله : مختلف الشيعة ، تبصرة المتعلمين ، تذكرة الفقهاء ، منتهى المطلب ، قواعد الأحكام ، تحرير الأحكام الشرعية ، إرشاد الأذهان ، نهاية الاحكام وتلخيص المرام . نقش مهم علامه در فقه واثر بازمانده از وى دو چيز است يكى تبسيط وتوسعه بي نظير بخش معاملات بر أساس استفاده از قواعد مشهور فن كه بيشتر از فقه أهل سنت گرفته شده وعلامه به خاطر آشنايى كامل با مباني فقهى آنان توانست گسترش بي سابقه اى به مباحث تفريعى ، وشقوق وفروع فقهى شيعي در آن أبواب دهد . ديگر آن كه أو به دليل آشنايى كامل با رياضيات ، در مباحث مربوط فقه از قواعد رياضى بهره فراوان برد ونخستين فقيه مشهور شيعي بود كه رياضيات را در فقه آورد ( 225 ) . أو همچنين با كارهاى رجالي خود وتدوين وگروه بندى روايات از نظر وضع وثاقت ( 226 ) به دقت ودرستى بنيادى فقه شيعي مدد بسيار نمود . همچنين با تهذيب أصول فقه از راه كتابهاى متعددى كه در اين فن نوشت كمك بسيارى به تنقيح مباني وقواعد فقهى كرد وراه را براي استقلال كامل فقه وأصول شيعي هموار ساخت . به هر حال فقه شيخ الطائفة كه در ميانه قرن پنجم خود را به عنوان مكتب پيروز وغالب بر جامعه علمي شيعه قبولاند در نيمه دوم قرن هفتم وآغاز قرن هشتم با تهذيب وتنقيح محقق وكوشش وتبسيط علامه به حد كمال خود رسيد وبهترين صورت آن در آثار اين دو دانشمند تجلى كرد . شاگردان وپيروان آن دو نيز همه در همين چهار چوب تكامل يافته فقهى كار مى كرده اند . مشهورترين آنان كه نام وآراء ايشان در مآخذ فقهى نقل مى شود عبارتند از : أبو محمد حسن بن أبي طالب يوسفى آبى ، ابن أبي زينب ، نگارنده كشف الرموز در 672 . عميد الدين عبد المطلب بن محمد حسينى اعرجى ( م 754 ) نگارنده كنز الفوائد فخر المحققين محمد بن حسن حلى ( م 771 ) نگارنده إيضاح الفوائد وحاشية ارشاد

--> 225 - پيش از أو معين الدين مصرى وسپس شاگرد وى نصير الدين طوسي از قواعد رياضى در خصوص مبحث ارث بهره گرفته وراه را براي علامه در آن مورد هموار ساخته بودند . 226 - اين ترتيب در أصل از أستاذ علامه ، ابن طاووس است كه سپس به وسيله وى تحكيم شد وشيوع يافت .